Facebook

YT

Twitter

Instagram

Teatr Polski we Wrocławiu, dyrektor Cezary Morawski

Karolina Obszyńska

Albo się tu jest, albo się tu... jest

Źródło:
Teatralia Wrocław
Data publikacji:
2011-01-17

Konflikt matka-córka, o ile nie jest modelowym pretekstem do snucia rozważań na temat mentalnego zniewolenia, to stanowi szeroko pojętą polemikę w sprawie patrzenia na historię narodu. "Utwór o Matce i Ojczyźnie" w Teatrze Polskim najpewniej jest po prostu jednym i drugim. Literacki pamiętnik żalu Bożeny Umińskiej-Keff, przemaglowany przez Jana Klatę, staje się spektaklem wielowymiarowym - mieszczącym w sobie wszystko - od małej, rodzinnej tragedii, po filozoficzne katastrofy na płaszczyźnie historii narodu.

To trochę jak opowieść o więzieniu. Potępiona przez niewdzięczną córkę - matka, która otacza się mitem rodzicielki-bohaterki i tyranizowana mitem rodzicielki-bohaterki - niewdzięczna córka potępiająca. Archetypiczna Demeter-matka wini swoją córkę za wszystkie osobiste niepowodzenia i przy okazji też wszystkie klęski świata, z czego najwyższej rangi godnym potępienia jest fakt, że dziewczyna wyszła z jej brzucha. Wyobraża sobie zniewoloną Korę-córkę, siedzącą u boku jej łóżka przez całe życie; jako jedyny słuszny obraz rodzicielstwa i dowód wdzięczności. Córka oczywiście chce mieć więcej do powiedzenia i jedyne, co jest w stanie w tej kwestii znieść, to jedno spotkanie w tygodniu motywowane wyrzutami sumienia, a okupione irytacją i litością. Tak więc rodzi się klasyczny konflikt. U Bożeny Keff trochę jednak głębszy, bo ów kobiecy spór pokoleń odnajduje swoje odbicie w relacjach obywatel-ojczyzna. Ojczyzna jest ofiarną matką, a obywatel pasożytem, którego niekiedy stać na wyrzuty sumienia, dalekie jednak od wdzięczności. Ale wszystko to oczywiście okupione dobrym humorem i sporą dawką sarkazmu, poza tym, że bieganiną po scenie jak po afrykańskim stepie i zaskakującą dynamiką akcji.

Liryczny sarkazm, eklektyzm stylów, uliczna gwara przeplatana patosem, czarny humor. Wybuch przekazu, jak zwykle u Klaty, znajduje ujście w scenografii i wizualizacji. Inscenizacyjny rozmach, poprowadzony w dodatku za rękę przez trafnie dobrane kreacje aktorskie. A więc trzy pary: matka-córka (Preis-Ilczuk, Rasiakówna-Chapko, Ziemiański-Figurska). I chociaż pierwsza z nich pod względem warsztatu wydaje się być zdecydowanie najlepszą, to wszystkie trzy matki identycznie narzekają i trzy córki tak samo wołają o wolność od poczucia winy. Długi warkocz wyrastający z głów Chapko i Rasiakówny, przeciągany to na jedną, to na drugą stronę każdej z kobiet, jako symbol zniewolenia, nieodwracalnego przywiązania. Cztery wciąż otwierane i zamykane z impetem szafy, w których obie prowadzą pełne rozżalenia dysputy. Z impetem uderza Klata w odbiorcę, który nie jest przygotowany na tak głęboką analizę. Bo ta sięga aż do pradawnych korzeni. Szafy pomalowane w szamańskie wzory, afrykańskie dzikie tańce i fryzury, oraz nie po raz pierwszy u Klaty - "Rivers of Babylon" - wszystko to składa się na bodziec do rozmyślań na temat źródła życia, przynależności do miejsca urodzenia. Afryka - ziemia - matka. Kolebka ludzkości. Matka chce mieć córkę na własność, bo ją stworzyła. Oburzona jej absurdalną chęcią własnego życia krzyczy: "chyba powariowała, chce robić po swojemu".

Najważniejsze jest to, że matka nie pozwala na wybory. Świetny jest monolog Anny Ilczuk o patriarchacie, litości, postrzeganiu jednych przez drugich, w końcu o więzieniu w ramionach matki, która rodząc, stawia kategoryczny i niepodważalny warunek wiecznej wzajemnej obecności, a która przy okazji nie szanuje swojej "pci". Dlatego z nieco ironiczną oczywistością stwierdza, że będąc dzieckiem matki, lub też będąc członkiem narodu - należy zdecydować. Zdecydować, że "albo się tu jest, albo się tu... jest". Inne wyjścia? Brak. Bo jakkolwiek nie podejść do tych konfliktów, jedno jest pewne - żaden z nich nie został wcale rozwiązany i nie ma na to szans w przyszłości.

A jako że koniec wieńczy dzieło - pointą wydaje się być finalne wystąpienie sześciu dam. Wychodzą kolejno w balowych sukniach i z co najmniej prowokacyjnymi zdaniami na ustach - pokazują sztucznie owłosione pachy. Pewien rodzaj manifestu feminizmu, który przedzierając się lekko przez ideę zaszczepioną przez samą Keff - został też zauważony przez reżysera.

Klata opiera przedstawienie w znacznej większości na monologach. Matek, córek, znów matek i znów córek. Cóż z tego, że Ilczuk i Preis siedzą w środku usłanej hawajskim kwieciem szafy i zdaje się, że mówiąc - patrzą na siebie, jeśli żadna z nich nie wchodzi w interakcję. Dialogów rzeczywiście nie ma, bo kobiety większość zdań wypowiadają w myślach lub na zasadzie przywołania wspomnień. Jest za to kilka, naprawdę dobrych muzycznie, występów, będących alternatywą dla konwersacji prozą. Ciekawe pomysły inscenizacyjne zdają się przechodzić nieraz w kuriozalne, ale jest to chyba znakiem rozpoznawczym Klaty. Spośród wszystkiego, co napisała Keff, wybrał on treści nie tylko najbardziej znaczące, ale też najbardziej interesujące w sferze przekładu na scenę.

Cóż. Albo się spektakl reżyseruje, albo... reżyseruje - chciałoby się, na fali tej przewodniej myśli, dopowiedzieć. Cokolwiek jednak "reżyserowanie" miałoby oznaczać, Klata bierze w garść tę definicję i powala na ziemię, uderzając w nią... niech będzie, że - klatą.

Inne media

UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE
maga [Magda Piekarska] Teatr Polski jedzie do Japonii
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Shizuoce
Wydarzenia
Verena Stoessinger Przegrana z pogodą, wygrana w teatrze
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Bettina Schulte Tylko ty mi zostałaś, moje dziecko
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Dominique Spirgi Wieczny lament matki
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Krzysztof Mieszkowski Trzeba polsko-rosyjskie relacje uwolnić od politycznych i medialnych stereotypów
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Woroneżu
Felietony
Katarzyna Nowaczyk Utwór o matce i... ojcu?
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
[Joanna] Wichowska/[Paweł] Soszyński WST 2012: Proste do bólu (dzień czwarty) - 26 marca
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Witold Mrozek Przestać być matką, uciec z ojczyzny
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Hanna Samson Psychoterapia zbiorowa
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Katarzyna Peplinska Hity Jana Klaty Recenzje
Jolanta Ciosek Teatr musi rodzić się z pasji
Wydarzenie: Dwa nasze przedstawienia na Boskiej Komedii w Krakowie
RozmowyWydarzenia
Danuta Lubina-Cipińska Z emocjami o Polsce i rodzinie
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie triumfuje w Zabrzu
Wydarzenia
Henryka Wach-Malicka Jan Klata podbił zabrzańską publikę
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie triumfuje w Zabrzu
Wydarzenia
Mirosław Baran Teatr jest gdzie indziej
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Łukasz Rudziński Festiwal różnorodności. Podsumowanie festiwalu Wybrzeże Sztuki
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
Wydarzenia
Piotr Wyszomirski Matczyno-ojczyźniany musical rytualny
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Helga Hirsch Ofiara ofiary: polska tragedia Eseje
Agata Wlazło W okopach swojskiej niewoli Recenzje
Radi [Radosław Bruch] Kontrapunkt 2011: Dzień piąty
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na szczecińskim Kontrapunkcie
RecenzjeWydarzenia
Monika Macur Czcij matkę swoją
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Renata Sas Wojna jak matka
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Łukasz Kaczyński Chora i drapieżna jest Matka Pol(s)ka nasza
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Malwina Wadas Twórcy o pracy z Klatą
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
Wydarzenia
Malwina Wadas "Utwór o Matce i Ojczyźnie" Klaty na Festiwalu w Łodzi
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
Wydarzenia
Jolanta Kowalska Czarne jest piękne! Recenzje
Joanna Derkaczew Hit Recenzje
Andrzej Horubała Śpiewogra o traumie Recenzje
Marta Bryś Sztuka nie jest od sprawiedliwości Rozmowy
Aneta Kyzioł Córczyzna Recenzje
Jarosław Klebaniuk Dwieście procent teatru Recenzje
Olga Strzyżewska Odbija mi się trupem, czyli Klata w Teatrze Polskim Recenzje
SPECTRIBE UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE - trailer Wideo
Jacek Wakar Klata jest kobietą Recenzje
Jacek Cieślak Horror polskiej wojny domowej Recenzje
Krzysztof Kucharski Ja ciągle na klęczkach Recenzje
Magda Piekarska Uwięzieni w historii Recenzje
Katarzyna Kamińska Recenzja "Utworu o Matce i Ojczyźnie" w Teatrze Polskim Recenzje
Iga Nyc Konserwatywny lewicowiec
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie - premiera na Scenie na Świebodzkim
Wydarzenia
Grzegorz Chojnowski UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE (Teatr Polski we Wrocławiu) Recenzje
Joanna Derkaczew Jana Klaty wyzwalanie z polskości Recenzje
Joanna Derkaczew Wyścig ofiar po współczucie według Jana Klaty Zapowiedzi
PAP Wrocław. Klata i Keff na jubileusz Zapowiedzi
Dagmara Chojnacka O Utworze o Matce i Ojczyźnie w Radiu Wrocław AudioRecenzje
Magda Piekarska Wrocław. Klata i Umińska-Keff o matce i ojczyźnie Zapowiedzi
Jacek Cieślak Nasz teatr jest mało oryginalny
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
Wydarzenia
Magda Piekarska Boskie nagrody dla Teatru Polskiego
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Małgorzata M. Niemczyńska i Joanna Targoń Boska Trybuna 2011
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Jolanta Ciosek Boscy Strzępka i Klata
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Magda Piekarska Dolny Śląsk rządzi
Wydarzenie: Dwa nasze spektakle nagrodzone w konkursie na inscenizację polskiej sztuki współczesnej 2011
Wydarzenia
Mirosław Baran R@port w Gdyni, a Tęczowa Trybuna w Gdańsku
Wydarzenie: Tęczowa Trybuna 2012 w Gdańsku
Wydarzenia
Mirosław Baran Festiwal R@Port bez Lupy i Klaty
Wydarzenie: Tęczowa Trybuna 2012 w Gdańsku
Wydarzenia
Tomasz Miłkowski Wrocław nadaje ton
Wydarzenie: Teatr Polski doceniony w podsumowaniu sezonu 2010/2011 tygodnika "Przegląd"
Wydarzenia
Krzysztof Kucharski Skończył się sezon triumfalny Wydarzenia
Magda Piekarska X-peryment dla Europy Wydarzenia
maga [Magda Piekarska] Teatr w podróży Wydarzenia