Facebook

YT

Twitter

Instagram

Teatr Polski we Wrocławiu, dyrektor Cezary Morawski

Magda Piekarska

Uwięzieni w historii

Źródło:
"Gazeta Wyborcza - Wrocław" 2011 nr 7
Data publikacji:
2011-01-10

W "Utworze o Matce i Ojczyźnie" Jan Klata wypędza demony z szafy. Opowiada o zniewoleniu przez historię. Tę wielką, z podręczników i archiwów, i tę małą, intymną, prywatną. Spektakl w Teatrze Polskim na przemian boleśnie dotyka i budzi gorzki śmiech jak widok własnego odbicia w krzywym zwierciadle.

Akcja "Utworu..." Bożeny Umińskiej-Keff rozgrywa się między Matką, co "wieczne ma pretensje", i córką, która nic nie może wiedzieć, bo przecież z niczym nie może mieć nic wspólnego. Pierwsza, ocalała z Holocaustu Żydówka, jest zbrojna w historię i związane z nią cierpienia, druga dysponuje tylko ironią i krzywym uśmiechem. Pozbawiona przeszłości może tylko wystawiać się na razy. Chciałaby odwrócić się na pięcie, zatrzasnąć drzwi za Matką i za Polską, szastać się po świecie. Chciałaby być silna i nieustraszona jak dawne boginie albo superbohaterki z kina akcji lub gier komputerowych - Lara Croft czy Ripley. Ale Matka wciąż trzyma ją na smyczy - jest wieczna i niezniszczalna jak Obcy na kosmicznym statku. Mimo że jest tylko jedna.

"Siedzę tu sama w czterech ścianach sama / lecz co to ciebie obchodzi, że matka jest sama w ścianach czterech" - zrzędliwa mantra powtarza się w spektaklu Jana Klaty jak dopominający się o brutalne uciszenie refren. W prostej scenografii, na którą składają się blaszane szafy, ozdobione prymitywnymi rysunkami jak z groty w Lascaux, spotykamy bohaterów w żałobnych czarnych sukienkach z rękawami zamieniającymi się w macki, z uplecionymi z dredów kołtunami na głowach. Klata rozpisuje swoją opowieść na pięć aktorek i aktora - Wojciecha Ziemiańskiego. Ale i on, ubrany w sukienkę i szpilki, jest tylko cieniem przywołującym nieobecnych w tym dramacie męża, ojca, syna, kochanka. Jednak nie tylko z tego powodu zwraca na siebie uwagę w aktorskim sekstecie. To właśnie Ziemiańskiemu, a także Kindze Preis, Annie Ilczuk oraz Halinie Rasiakównie mimo jednolitego kostiumu i makijażu udało się najsilniej zaznaczyć odrębność kreowanych postaci, stworzyć wyraziste role.

Jan Klata idzie wiernie za strukturą tekstu Keff, który jest gatunkową hybrydą - jednocześnie dramatem z komentującym wydarzenia, jak w antyku, chórem, feministycznym traktatem i muzycznym oratorium. Ta płynna forma nieustannie zmienia kształt i reżyser znakomicie ten potencjał wykorzystał. Na naszych oczach "Utwór..." wciąż się przepoczwarza - od monologu, przez dialog, po zbiorową recytację, taniec i wyśpiewywane w rozmaitych stylistykach partie, od operowej po gospel. Reżyser różnicuje tonacje - tam, gdzie u Keff tekst otwiera się na interpretację, a ironia jest ledwie zaznaczona, u niego znajduje ostry, satyryczny, kpiarski wyraz. I dobrze - te sceny wnoszą do polifonicznej opowieści ostry kontrapunkt, pozwalają na złapanie dystansu, spojrzenie z boku i wyostrzenie dwóch przeplatających się lamentów - matek za życiem przegranym w nierównym starciu z historią, i córek za losem przegrywanym, przeciekającym przez palce.

Klata uniwersalizuje wymowę opowieści Keff - relacje matek i córek na scenie przestają być dramatem jednostkowym i zostają podniesione do rangi złowieszczo powtarzalnego plemiennego rytuału, w którym zostaliśmy uwięzieni jak w pułapce.

Trauma żydowskiego dziedzictwa, doświadczenie Holocaustu, antysemityzmu choć wyraźne, stają się jednym z wielu kluczy do tego utworu. Bo tak naprawdę wszyscy jesteśmy obywatelami tego pierwotnego, zniewolonego ludu. Wciąż nosimy żałobę po ofiarach naszej historii i jeszcze nie starliśmy z twarzy wojennych malunków, nawet jeśli jedyna wojna, na jaką mogą nas zaprowadzić, toczy się w czterech ścianach naszych domów. W tej walce najważniejszym trofeum staje się cierpienie. W pogoni za tym orderem, w macierzyństwie, w rodzinie, w społeczeństwie - tkwimy od pokoleń zatrzaśnięci w tym klinczu, zarażając swoje dzieci zniewoleniem jak piekielną infekcją, oddając im razy za doznane kiedyś krzywdy.

Jak długo jeszcze - zdaje się pytać reżyser - pozwolimy się tak pętać historii? Kiedy będzie nas stać na wolność? Trudno czerpać nadzieję z zakończenia "Utworu..." - scena, w której aktorzy wychodzą na scenę w kolorowych sukniach, jak z baśni o śpiącej królewnie, w której nagle budzi się jakaś męska siła, wydaje się raczej ilustracją dziecięcych marzeń, obrazkiem z dobrego snu, po którym przyjdzie brutalne przebudzenie. Ta nadzieja tkwi raczej w umiejętności spojrzenia na własną sytuację z oddalenia, skąd dopiero widać właściwe proporcje. Klacie się to udało.

Inne media

UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE
maga [Magda Piekarska] Teatr Polski jedzie do Japonii
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Shizuoce
Wydarzenia
Verena Stoessinger Przegrana z pogodą, wygrana w teatrze
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Bettina Schulte Tylko ty mi zostałaś, moje dziecko
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Dominique Spirgi Wieczny lament matki
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Bazylei
RecenzjeWydarzenia
Krzysztof Mieszkowski Trzeba polsko-rosyjskie relacje uwolnić od politycznych i medialnych stereotypów
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Woroneżu
Felietony
Katarzyna Nowaczyk Utwór o matce i... ojcu?
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
[Joanna] Wichowska/[Paweł] Soszyński WST 2012: Proste do bólu (dzień czwarty) - 26 marca
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Witold Mrozek Przestać być matką, uciec z ojczyzny
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Hanna Samson Psychoterapia zbiorowa
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
RecenzjeWydarzenia
Katarzyna Peplinska Hity Jana Klaty Recenzje
Jolanta Ciosek Teatr musi rodzić się z pasji
Wydarzenie: Dwa nasze przedstawienia na Boskiej Komedii w Krakowie
RozmowyWydarzenia
Danuta Lubina-Cipińska Z emocjami o Polsce i rodzinie
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie triumfuje w Zabrzu
Wydarzenia
Henryka Wach-Malicka Jan Klata podbił zabrzańską publikę
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie triumfuje w Zabrzu
Wydarzenia
Mirosław Baran Teatr jest gdzie indziej
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Łukasz Rudziński Festiwal różnorodności. Podsumowanie festiwalu Wybrzeże Sztuki
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
Wydarzenia
Piotr Wyszomirski Matczyno-ojczyźniany musical rytualny
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Helga Hirsch Ofiara ofiary: polska tragedia Eseje
Agata Wlazło W okopach swojskiej niewoli Recenzje
Radi [Radosław Bruch] Kontrapunkt 2011: Dzień piąty
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na szczecińskim Kontrapunkcie
RecenzjeWydarzenia
Monika Macur Czcij matkę swoją
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Renata Sas Wojna jak matka
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Łukasz Kaczyński Chora i drapieżna jest Matka Pol(s)ka nasza
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Malwina Wadas Twórcy o pracy z Klatą
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
Wydarzenia
Malwina Wadas "Utwór o Matce i Ojczyźnie" Klaty na Festiwalu w Łodzi
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie na festiwalu w Łodzi
Wydarzenia
Jolanta Kowalska Czarne jest piękne! Recenzje
Joanna Derkaczew Hit Recenzje
Andrzej Horubała Śpiewogra o traumie Recenzje
Marta Bryś Sztuka nie jest od sprawiedliwości Rozmowy
Aneta Kyzioł Córczyzna Recenzje
Jarosław Klebaniuk Dwieście procent teatru Recenzje
Karolina Obszyńska Albo się tu jest, albo się tu... jest Recenzje
Olga Strzyżewska Odbija mi się trupem, czyli Klata w Teatrze Polskim Recenzje
SPECTRIBE UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE - trailer Wideo
Jacek Wakar Klata jest kobietą Recenzje
Jacek Cieślak Horror polskiej wojny domowej Recenzje
Krzysztof Kucharski Ja ciągle na klęczkach Recenzje
Katarzyna Kamińska Recenzja "Utworu o Matce i Ojczyźnie" w Teatrze Polskim Recenzje
Iga Nyc Konserwatywny lewicowiec
Wydarzenie: Utwór o Matce i Ojczyźnie - premiera na Scenie na Świebodzkim
Wydarzenia
Grzegorz Chojnowski UTWÓR O MATCE I OJCZYŹNIE (Teatr Polski we Wrocławiu) Recenzje
Joanna Derkaczew Jana Klaty wyzwalanie z polskości Recenzje
Joanna Derkaczew Wyścig ofiar po współczucie według Jana Klaty Zapowiedzi
PAP Wrocław. Klata i Keff na jubileusz Zapowiedzi
Dagmara Chojnacka O Utworze o Matce i Ojczyźnie w Radiu Wrocław AudioRecenzje
Magda Piekarska Wrocław. Klata i Umińska-Keff o matce i ojczyźnie Zapowiedzi
Jacek Cieślak Nasz teatr jest mało oryginalny
Wydarzenie: Graliśmy dziesięciokrotnie na Warszawskich Spotkaniach Teatralnych 2012
Wydarzenia
Magda Piekarska Boskie nagrody dla Teatru Polskiego
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Małgorzata M. Niemczyńska i Joanna Targoń Boska Trybuna 2011
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Jolanta Ciosek Boscy Strzępka i Klata
Wydarzenie: Najważniejsze nagrody Boskiej Komedii 2011 dla Teatru Polskiego we Wrocławiu!
Wydarzenia
Magda Piekarska Dolny Śląsk rządzi
Wydarzenie: Dwa nasze spektakle nagrodzone w konkursie na inscenizację polskiej sztuki współczesnej 2011
Wydarzenia
Mirosław Baran R@port w Gdyni, a Tęczowa Trybuna w Gdańsku
Wydarzenie: Tęczowa Trybuna 2012 w Gdańsku
Wydarzenia
Mirosław Baran Festiwal R@Port bez Lupy i Klaty
Wydarzenie: Tęczowa Trybuna 2012 w Gdańsku
Wydarzenia
Tomasz Miłkowski Wrocław nadaje ton
Wydarzenie: Teatr Polski doceniony w podsumowaniu sezonu 2010/2011 tygodnika "Przegląd"
Wydarzenia
Krzysztof Kucharski Skończył się sezon triumfalny Wydarzenia
Magda Piekarska X-peryment dla Europy Wydarzenia
maga [Magda Piekarska] Teatr w podróży Wydarzenia