Facebook

YT

Twitter

Instagram

Teatr Polski we Wrocławiu, dyrektor Cezary Morawski

Jacek Cieślak

Wrocław. "Danton": Klata kontra Wajda

Przedstawienie:
SPRAWA DANTONA
Źródło:
Rzeczpospolita nr 72
Data publikacji:
2008-03-26

Teatr Polski we Wrocławiu. Młody reżyser inaczej odczytał dramat Przybyszewskiej niż mistrz kina w swoim filmie. Premiera w sobotę. Na odbiorze "Sprawy Dantona" Stanisławy Przybyszewskiej zaciążył zainspirowany dramatem film "Danton" Andrzeja Wajdy, ale przede wszystkim historia Polski.

Wybitny reżyser przygotowywał się do ekranizacji w 1981 r., kiedy po roku polskiej rewolucji narastał konflikt między "Solidarnością" a rządem generała Jaruzelskiego, trwała gorąca dyskusja między radykałami a zwolennikami kompromisu. Wajda zdążył jeszcze przywieźć do Warszawy Gerarda Depardieu, odtwórcę roli Dantona, który miał okazję zobaczyć zmęczonych rewolucjonistów podczas obrad Regionu Mazowsze. Zdjęcia się jednak nie odbyły, bo wprowadzono stan wojenny. Produkcję z opóźnieniem rozpoczęto we Francji.

W 1983 r., kiedy miała miejsce premiera, czekaliśmy na film, który pokaże generała Jaruzelskiego niszczącego polski ruch wolnościowy, nie zaś prawdę o rewolucji francuskiej. I taki też obraz wszedł na ekrany kin - z bezwzględnym Robespierre'em Wojciecha Pszoniaka, ludowym trybunem Dantonem i przywołaną na końcu Deklaracją praw człowieka i obywatela przypominającą 21 postulatów, o które walczyła "Solidarność" w Stoczni Gdańskiej.

Już wtedy jednak zwracano uwagę na wybielanie postaci Dantona i pomijanie pozytywnych aspektów działalności Robespierre'a, które wydobyła w dramacie Przybyszewska. Stefan Meller, konsultant filmu, broniąc reżyserskiej interpretacji Wajdy, ironizował wprawdzie, że pisarka zakochała się w przywódcy jakobinów bez wzajemności, ale francuscy historycy brali jej stronę i krytykowali portret Robespierre'a u Wajdy.

Polska rewolucja

Klata przystąpił do pracy nad "Sprawą Dantona" po "Szewcach u bram" w TR Warszawa.

- Zaplanowałem dwa podejścia do tematu rewolucji: "Szewcy" i "Danton" to awers i rewers tej samej monety, choć jestem pewien, że spektakle będą kompletnie różne - wyjaśnia reżyser. - W "Szewcach u bram" mówiłem o rewolucji w sposób bardziej doraźny, bo taki jest dramat Witkacego, który przełożyliśmy na współczesne realia, na gorąco opisując powstanie i upadek IV RP. Natomiast "Sprawę Dantona" gramy w kostiumach historycznych. Zainteresowali mnie ludzie okresu gwałtownych przemian. Mówi się o rewolucji francuskiej, że w krótkim czasie skumulowały się zmiany, które zazwyczaj następują na przestrzeni kilku stuleci. Król przestał być bogiem, Kościół stracił monopol na życie duchowe, narodziło się nowe społeczeństwo, nowy człowiek i kultura. Podobne ruchy tektoniczne, oczywiście w innej skali, przeżywaliśmy po 1989 r. w Polsce. Warto się tym zająć, dlatego sięgamy po Przybyszewską.

Jan Klata zdecydowanie dystansuje się od ekranizacji Andrzeja Wajdy, wspominając o słynnej inscenizacji Jerzego Krasowskiego we wrocławskim Teatrze Polskim w 1967 r.

- Film Wajdy zubożył i spłycił bogaty materiał literacki - uważa Klata. - A przecież poza Dantonem i Robespierre'em jest jeszcze wiele innych ważnych ról. Nie mówimy, że Danton jest dobry, a Robespierre jeszcze gorszy od Jaruzelskiego. Nie przypisujemy nikomu stuprocentowej racji, bo to nieprawdziwe i nieciekawe. Byłoby także sprzeczne z dramatem Przybyszewskiej, którego wielkim atutem jest wieloznaczność postaci. Stawiamy pytania, czy zatrzymanie przemian oznacza ich zdradę, czy przywódca polityczny powinien być wizjonerem i pociągnąć za sobą społeczeństwo na skraj ryzyka, czy raczej demagogiem, który społeczeństwu schlebia i dogadza.

Rewolta obyczajowa

Jak zwykle w spektaklu Jana Klaty ważny jest aspekt obyczajowy i popkulturowy.

- Rozmawiając o rewolucji dziś, nie możemy pomijać doświadczeń XX wieku - zmian, które zaczęły się od studenckiej i hipisowskiej rewolty 1968 r. - uważa reżyser. - Jej akuszerami była młodzieńcza naiwność, hormony i rock and roll. Obyczajowe przeobrażenia staną się być może jeszcze ważniejsze, bo - jak pokazują ostatnie miesiące w Polsce - wydaje się, że weszliśmy w czas postpolityczny. Ludzie mają dość polityki, dlatego są w stanie zapłacić wysoką cenę, by już nigdy nikt ich nie ciągnął na barykady.

- Mam nadzieję, że pokażemy pełnokrwistych ludzi, ich życie prywatne i tajemnice - mówi Marcin Czarnik grający Robespierre'a. - W jedynej realizacji "Sprawy Dantona", jaką znam - w filmie Andrzeja Wajdy "Danton", postaci Przybyszewskiej zostały uproszczone i skontrastowane nieco monochromatycznie, na przykład zupełnie pominięto sprawę kolaboracji Dantona z Anglikami czy preferencji seksualnych Robespierre'a. Być może Wajda posłużył się tym dramatem, by stworzyć metaforę ówczesnych wydarzeń politycznych w Polsce. "Sprawa Dantona" Klaty powinna potraktować sprawę rewolucji i jej bohaterów bardziej uniwersalnie.

- Danton to mężczyzna, dla którego poza wielką polityką liczy się także życie prywatne - mówi Wiesław Cichy grający postać tytułową. - Jest nieprzewidywalny. Kiedy można oczekiwać, że da z siebie wszystko - zawodzi, kiedy spodziewamy się, że skapitulował - rusza do walki.

Wrocławski spektakl zapowiada hasło: "Zmienię rząd od wewnątrz. Nawiążę kontakt z narodem. Wdrożę myśli rewolucyjne. Wychowam ludzi na ludzi. Ktokolwiek drży w tej chwili, jest winny. Nie boisz się, przyjdź".

Przybyszewska i Danton "Sprawa Dantona" jest najsłynniejszym dramatem Stanisławy Przybyszewskiej (1901 - 1935). Jego kontynuacja "Thermidor" nie została dokończona. Sztuka nie była wystawiana często, ale jeszcze przed wojną miała szczęście do wybitnych reżyserów. Inscenizowali ją Edward Wierciński (1931) i Aleksander Zelwerowicz (1933). Po wojnie zaś - Jerzy Krasowski we wrocławskim Teatrze Polskim (1967) i Andrzej Wajda na inaugurację Teatru Powszechnego w Warszawie (1975). Niedawno dramat reżyserował Paweł Łysak w bydgoskim Teatrze Polskim.

Inne media

SPRAWA DANTONA
Mateusz Kokoszkiewicz Będę bronił kopulacji na scenie
Wydarzenie: Klata na Dużej
Wydarzenia
Igor Czajka Klata Dantona, czyli Rewolucja to fikcja! Recenzje
Anna Wróblowska Klata gadżeciarz Recenzje
Karolina Augustyniak Children of the revolution Recenzje
Grażyna Antoniewicz, Jarosław Zalesiński Gdańsk: Festiwal "All About Freedom" - podsumowanie
Wydarzenie: Sprawa Dantona pokazana w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Mirosław Baran Teatry po raz pierwszy
Wydarzenie: Sprawa Dantona pokazana w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Łukasz Rudziński All About Freedom: różnorodność wolności
Wydarzenie: Sprawa Dantona pokazana w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Ola Keprowska 3. AAFF: Rewelacyjna sprawa z tym Dantonem
Wydarzenie: Sprawa Dantona pokazana w Gdańsku
RecenzjeWydarzenia
Tomasz Surdel, Buenos Aires Klata podbił Buenos Aires
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Vlada Kalpokaitė Teatr polityczny powinien zaistnieć na stałe
Wydarzenie: Sprawa Dantona gościła na Litwie
RecenzjeWydarzenia
Hilda Cabrera i Cecilia Hopkins "Małe" sztuki do namysłu
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Roberto Schneider VII Międzynarodowy Festiwal w Buenos Aires, od 5 do 18 października FIBA, konieczne spotkania
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Patricia Espinosa Różne wizje teatru politycznego
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Carlos Diviesti Stare i nowe
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Juan José Santillán Materiał recyklingowy
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Ernesto Schoo Danton, między farsą a cyrkiem
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Marlene Grinberg FIBA
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Argentynie
RecenzjeWydarzenia
Dobrosława Marszałkowska Rrrr.. rewolucja! Recenzje
Marceli Sulecki "Sprawa Dantona", czyli nieoczywista rewolucja
Wydarzenie: Danton pojechał do Torunia
RecenzjeWydarzenia
Magdalena Janowska Najlepsi na festiwalu "Kontakt". "Sprawa Dantona" z najważniejszymi nagrodami
Wydarzenie: Triumf Sprawy Dantona w Toruniu
Wydarzenia
Grzegorz Giedrys Kontakt: Jurorzy nagrodzili teatr aktualny
Wydarzenie: Triumf Sprawy Dantona w Toruniu
Wydarzenia
Tomasz Bielicki Rewolucja z piłą mechaniczną
Wydarzenie: Danton pojechał do Torunia
RecenzjeWydarzenia
Agata Siuta Polityka na Kontakcie
Wydarzenie: Danton pojechał do Torunia
RecenzjeWydarzenia
Jan Bończa-Szabłowski Dantonów dwóch
Wydarzenie: Danton podbił Warszawę
RecenzjeWydarzenia
Danuta Lubina-Cipińska Triumf Klaty
Wydarzenie: Danton triumfuje na katowickich Interpretacjach
RecenzjeWydarzenia
Marta Malinowska Nie twoja sprawa... tylko Dantona!
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Olsztynie
RecenzjeWydarzenia
Aleksandra Czapla-Oslislo Jan Klata wywozi z Katowic Laur Konrada
Wydarzenie: Danton triumfuje na katowickich Interpretacjach
RecenzjeWydarzenia
Joanna Derkaczew Laur Konrada dla Jana Klaty
Wydarzenie: Danton triumfuje na katowickich Interpretacjach
RecenzjeWydarzenia
Małgorzata Bryl Rrrewolucja!
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Katowicach
RecenzjeWydarzenia
Henryka Wach-Malicka Rodzi się terror!
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Katowicach
RecenzjeWydarzenia
Henryka Wach-Malicka Klata bierze (prawie) wszystko
Wydarzenie: Danton triumfuje na katowickich Interpretacjach
RecenzjeWydarzenia
Michał Lenarciński Klata a sprawa polska
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Beata Kalinowska Rewolucja w rytmie Beatlesów
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Dariusz Pawłowski Przeprzyjemny początek festiwalu
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Agata Siuta Children of the revolution
Wydarzenie: Sprawa Dantona w Łodzi
RecenzjeWydarzenia
Magdalena Urbańska O Jana Klaty Sprawie Dantona
Wydarzenie:
RecenzjeWydarzenia
Marta Goławska Tekturowa rewolucja
Wydarzenie: Sprawa Dantona w konkursie Krakowskiej Nagrody Teatralnej
RecenzjeWydarzenia
Katarzyna Pawlicka Rewolucja pożera...uwagę widza
Wydarzenie: Sprawa Dantona w konkursie Krakowskiej Nagrody Teatralnej
RecenzjeWydarzenia
boskakomedia2008 Boska Komedia 2008 - trzeci dzień Festiwalu
Wydarzenie: Sprawa Dantona w konkursie Krakowskiej Nagrody Teatralnej
Wideo
Ilona Matuszczak Polityka dla mnie to w krysztale pomyje Recenzje
Antonina Gruszecka-Bydłoń Children of the revolution Recenzje
Olga Drąg Sprawa o rewolucji Recenzje
Izabela Oleksik Dzieci bawiące się w rewolucje
Wydarzenie: Danton w Krakowie
RecenzjeWydarzenia
Joanna Targoń Rewolucje rozmaite
Wydarzenie: Danton w Krakowie
RecenzjeWydarzenia
Agnieszka Dziedzic Między piłą a rewolucją
Wydarzenie: Danton w Krakowie
RecenzjeWydarzenia
Dorota Kowalkowska (Nowa Siła Krytyczna) Geniusz Loci. Rewolucji odsłona trzecia
Wydarzenie: Danton w Krakowie
RecenzjeWydarzenia
Katarzyna Kamińska Eksplozje Jana K.
Wydarzenie: Wrocławska Nagroda Teatralna dla Sprawy Dantona
Wydarzenia
Krzysztof Kucharski Wrocław. Klata odebrał nagrodę za Dantona
Wydarzenie: Wrocławska Nagroda Teatralna dla Sprawy Dantona
Wydarzenia
Rafał Węgrzyniak Burleskowa rewolucja Recenzje
Jagoda Hernik Spalińska Świetna sprawa Recenzje
Sprawa Dantona - hit Teatru Polskiego we Wrocławiu Wideo
Piotr Bogdański Sprawa Dantona ze śmiechem Recenzje
Olga Ptak Teatr nie jest do rozumienia Recenzje
Aleksandra Konopko (Nowa Siła Krytyczna) Klasyka Polska. Dzień szósty Recenzje
Andrzej Ficowski Rewolucja najniższej rangi Recenzje
Joanna Lichocka Kłótnie obciętych głów Rozmowy
Jacek Sieradzki Ścięcie Dantona piłą mechaniczną Recenzje
Aneta Kyzioł Rewolucja piłą tarczową Recenzje
Mariola Szczyrba Jan Klata i dzieci rewolucji Recenzje
Paweł Sztarbowski Kostiumowe rewolucje Recenzje
Łukasz Drewniak Marzenia ściętej głowy Recenzje
Marcin Kościelniak Bardziej krasnal niż kat Recenzje
Joanna Derkaczew Gadające głowy u Klaty Recenzje
Katarzyna Kamińska Danton i kukiełki rewolucji Recenzje
Marta Bryś (Nowa Siła Krytyczna) Oczywiście, że nasza rewolucja będzie inna! Recenzje
Grzegorz Chojnowski (www.prw.pl) "Sprawa Dantona", czyli Klata w formie szczytowej Recenzje
Jan Klata Wrocław. Intencje Klaty kontra intencje "Rzepy" Zapowiedzi
PAP Wrocław. Przygotowania do premiery nowego spektaklu Jana Klaty Zapowiedzi
Mariola Szczyrba Jan Klata: Rewolucjonista RozmowyZapowiedzi
Magda Piekarska X-peryment dla Europy Wydarzenia
maga [Magda Piekarska] Teatr w podróży Wydarzenia
maga [Magda Piekarska] Deszcz nagród Wydarzenia