Facebook

You Tube

Twitter

Teatr Polski we Wrocławiu, dyrektor Krzysztof Mieszkowski

Trickster 2011

Europejski Kongres Kultury

Trickster

  • Program Kulturalny Polskiej Prezydencji w Unii Europejskiej
  • Trickster 2011
  • 8–11 września 2011, Wrocław
  • Kalendarium wydarzeń

 

Archetypowy trickster działa poza przyjętym porządkiem, nie uznaje autorytetów i sztywnych norm społecznych. Ma ogromne poczucie humoru – przewrotny i inteligentny bawi się rzeczywistością, swobodnie przeskakując granice pomiędzy fikcją i prawdą, pragnieniem i tabu. Jest jak wirus – nieprzewidywalny i podstępny, zawsze jednak daje szansę konfrontacji z własną słabością, z tym, co podskórne, nienazwane.

Prezydencja Polski w Unii Europejskiej przypada dokładnie na 30-lecie powstania Pomarańczowej Alternatywy. Założona w 1981 roku we Wrocławiu przez Waldemara Fydrycha grupa, a później ruch happeningowy, działała w opozycji do reżimowego systemu. Emblematem ruchu stał się krasnoludek nanoszony w miejscach, w których wcześniej widniały plamy zakrywające wolnościowe hasła. Żartobliwy krasnoludek był rasowym tricksterem. Igrał z totalitarnym systemem, używając swoich najważniejszych atutów – śmiechu, ironii, dystansu. Pozycjonował się poza jakąkolwiek ideologią, z dala od „poważnej” polityki i patriotycznej misji, a jednak jego działania niosły zmiany: odsłaniały szkodliwość i absurdy systemu, walczyły z marazmem i martyrologicznym stygmatem Polski jako Mesjasza Narodów.

Działania Pomarańczowej Alternatywy stały się punktem wyjścia dla myślenia o programie performatywnym, który będzie towarzyszył Europejskiemu Kongresowi Kultury. W programie nie pojawi się jednak żadna akcja słynnych aktywistów ani nawet dokumentacja ich dokonań. Projekt ma za to przywołać ducha nonkonformizmu i – podobnie jak PA – przekornie zagrać z rzeczywistością „tu i teraz”. O ile aktywiści Pomarańczowej Alternatywy działali w ponurej rzeczywistości reżimowej Polski, to realizowany w ramach Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji w Unii Europejskiej Trickster 2011 wpisuje się w świętowanie idei współczesnej Europy w jej wolnościowym, liberalnym i humanistycznym wymiarze. Sam Wrocław stał się po 1989 roku symbolem europejskiego miasta sukcesu: gospodarczego i infrastrukturalnego rozkwitu, kulturalnego i artystycznego rozwoju, świetnego zarządzania i PR-u.

W specyfikę sukcesu wpisane są z jednej strony dynamika i witalność, z drugiej zaś narcyzm, powierzchowne rytuały czy karykaturalne celebracje. To też utrata czujności na to, co niekomfortowe i marginalne – czy będzie to homofobia, czy przestrzenie biedy, wykluczenia i zapomnienia... Projekt ma skłonić widzów do definiowania niewygodnych aspektów naszej europejskości, do wyjścia poza europocentryczny sposób opisywania świata. Dyskutować nie tylko wartości, ale także wskazywać na pułapki, jakie niosą za sobą europejska tożsamość, jej kulturowe dziedzictwo oraz społeczna i polityczna kondycja. Zadać pytanie o to, kim może dziś być archetypowy trickster: artysta-demaskator, artysta-aktywista polityczny, wirus zaburzający naszą przestrzeń fizyczną i społeczną.

Agata Siwiak

TRICKSTER 2011 / WYDARZENIA

WEGE ZUR BEHANDLUNG VON SCHMERZEN

Mirosław Bałka // Polska

Jeden z najważniejszych współczesnych rzeźbiarzy pracuje nad dziełem, które zainauguruje projekt Trickster 2011. Na miejsce realizacji artysta wybrał zachodnie skrzydło Pawilonu Czterech Kopuł. Wrocław ze swoją historią, wielokulturową i skomplikowaną tożsamością, sama Hala Stulecia i tereny wystawowe wokół niej – wydają się idealnym gruntem dla Mirosława Bałki, który w swojej twórczości zmaga się z tematami pamięci, przemijania, utraty i ocalenia, zarówno w wymiarze osobistym czy indywidualnym, jak i zbiorowym czy kulturowym. Jego obiekty realizowane w przestrzeni publicznej z jednej strony odnoszą się do historii i specyfiki miejsca, w którym powstają, z drugiej – mają wymiar uniwersalny i rangę symbolu. Prace – proste, surowe pod względem formy i użytych materiałów (beton, drewno, metal) – angażują odbiorcę przede wszystkim emocjonalnie. Kontakt z dziełem, często wręcz fizyczny, uruchamia ciąg skojarzeń, ledwo uchwytnych wrażeń, dotykających sfer sacrum-profanum. Sam artysta porównuje swoją twórczość do poetyki japońskiego haiku.

Mirosław Bałka

Rocznik 1958. Wielki klasyk współczesności: rzeźbiarz, twórca działań przestrzennych, artysta wideo. Swoje działania określa jako przetwarzanie sytuacji emocjonalnych. Szczególną rolę w twórczości Bałki pełnią jego ciało i biografia: tworząc obiekty, używa wymiarów własnego ciała jako wzorca. Na wystawie w warszawskiej Zachęcie zrekonstruował w skali 1:1 bryłę domu rodzinnego w Otwocku, w którym się wychowywał, a obecnie ma pracownię; praca nosiła tytuł Around 21°15'00''E 52°06'17''N + GO-GO (1985-2001), przy czym znajdujące się w tytule współrzędne określają autentyczne położenie domu. Jako budulca dla rzeźb i instalacji często wykorzystuje materiały naznaczone historią – również historią własnego domu. Materiał pełni zresztą bardzo istotną funkcję w twórczości artysty – posługując się materią używaną w codziennym, zwyczajnym funkcjonowaniu (sól, filc, mydło, deski, lastryko), Bałka nadaje jej nowe znaczenia. W swoich pracach mierzy się nie tylko z osobistą historią, swoistą archeologią „ja”, ale także z historią Europy – jej pamięcią, zaszyfrowaną/wypartą przeszłością, śladami, rudymentami – szczególne miejsce zajmują tu prace podejmujące temat Zagłady (Die Rampe, Bambi 1, Bambi2, Selection).

W październiku 2009 roku w Turbine Hall londyńskiej Tate Modern zrealizował wystawę/gigantyczną instalację How It Is, która okazała się spektakularnym sukcesem, potwierdzając pozycję Bałki jako jednego z najwybitniejszych artystów na światowym rynku sztuki.

 

POCZEKALNIA.0

Krystian Lupa + kreacja zbiorowa / Teatr Polski we Wrocławiu // Polska

Krystian Lupa: reżyseria, scenografia

 

Wyobraźmy sobie:

nocny ekspres zatrzymuje się na stacji, przez głośniki ktoś zakomunikował o konieczności przesiadki, a kiedy część pasażerów wysiadła, pociąg odjechał. Na stacji – jak się nazywa ta miejscowość? – nie można się niczego dowiedzieć, można jedynie w poczekalni, jedynym przyzwoitym, ciepłym miejscu – doczekać dnia.

Dezorientacja, zmęczenie i stres tworzą (mogą tworzyć) mikrospołeczność. Noc poddaje (może poddać) tę mikrospołeczność osobliwej wiwisekcji. Ona sama na moment może się stać przenikliwym zdjęciem rentgenowskim czegoś znacznie szerszego, można by rzec buńczucznie: „naszego uniwersum”.

Spróbujmy dać aktorom pierwszy ruch, niech wniosą w tę przestrzeń swoje wyobrażenia, sprawy, pragnienia, zawarte w szkicu, embrionie postaci. Później może wkroczyć (dramato-) pisarz i hodować sytuacje; i tak może wędrować i rozwijać się w zmieniającym się gruncie powstająca materia...

Krystian Lupa

Eksperymentalny spektakl Lupy powstaje w procesie pracy laboratoryjnej, w trakcie prób. Krystian Lupa (rocznik 1943), który wcześniej brał na warsztat wielką prozę europejską – austriacką (Thomas Bernhard, Robert Musil) i rosyjską (Fiodor Dostojewski), ostatnio tworzył autorskie przedstawienia o ikonicznych postaciach amerykańskiej popkultury (Marilyn Monroe, Andy Warhol). Projekt będzie eksperymentem ze względu na metodę pracy. Lupa to mędrzec, filozof, mistrz, który dla opisu świata woli posługiwać się gęstą symboliką, psychoanalizą i snami. Świadomość Lupy jest świadomością europejską – pisał o teatrze Lupy Piotr Gruszczyński. – Jego sztuki oddają zmęczenie starego kontynentu i wszystkie jego dekadenckie upadki. Bycie Polakiem, Niemcem czy Austriakiem nie ma żadnego znaczenia. Ważny jest bowiem kontekst duchowy, w którym działamy i żyjemy, a nie narodowy, historyczny czy polityczny. [...] Duchowość europejska dwudziestego wieku jest tu najistotniejszym planem działań, miejscem właściwej walki i konfliktu, intensywnym i nasyconym obszarem napięć („Notatnik Teatralny” 1999 nr 18–19).

 

1973

Massimo Furlan // Numero 23 Prod. Company // Szwajcaria

www.massimofurlan.com

Podobnie jak w poprzednich swoich projektach, Massimo Furlan odgrywa specyficzne kulturowe zachowania, rytuały, celebracje – w tym wypadku telewizyjny show – konkurs Eurowizji – by zrekonstruować archiwa, raz jeszcze przedstawić wydarzenie historyczne, które miało miejsce w kwietniu 1973 roku. Centralną kwestią spektaklu Furlana jest pamięć i jej reprezentacje. Rekonstrukcja telewizyjnego show przechodzi w cykl rozmów z naukowcami, byśmy mogli zrozumieć, jakie znaczenie miał w badanym przez nas momencie kulturowy fenomen, jakim była Eurowizja – w kontekście antropologicznym, politycznym i socjologicznym. Konkurs Eurowizji (pierwsza edycja odbyła się w Lugano w 1956 roku) był w latach 70. jednym z tych rzadkich momentów, które jednoczyły Europejczyków. Dramaturgia konkursu zasadzała się na niezmieniającym się rytuale: jeden piosenkarz z każdego kraju był wybierany, by zinterpretować piosenkę przy akompaniamencie orkiestry. Konkurs był transmitowany na żywo do każdego z uczestniczących w nim krajów, udział w nim był traktowany z powagą i szacunkiem. Eurowizja – będąca dzisiaj jednym z wielu podobnych do siebie programów – była kiedyś prawdopodobnie najistotniejszym popularnym wydarzeniem w zbiorowej wyobraźni lojalnych europejskich widzów. Mało kto dziś pamięta, że jej znaczenie było także osadzone w polityce – program powstał po wojnie, by jednoczyć we wspólnym przeżyciu podzieloną i straumatyzowaną Europę.

Massimo Furlan

Urodził się w rodzinie włoskich emigrantów w szwajcarskiej Lozannie w 1965 roku. Po studiach w lozańskiej Beaux-Arts School jego artystyczne zainteresowania skupiały się na relacjach pomiędzy pamięcią i zapomnieniem. Od 1987 roku bierze regularnie udział w wystawach jako artysta wizualny. Jednocześnie współpracuje z kilkoma grupami tanecznymi i teatralnymi, coraz mocniej interesując się formami performatywnymi. W 2003 roku wystawia swój pierwszy autorski spektakl. W teatrze interesuje go głównie biografia – prosta, banalna historia opowiadająca o życiu i przywołująca wspomnienia.

Massimo Furlan

1973

 

TĘCZOWA TRYBUNA 2012

Monika Strzępka, Paweł Demirski / Teatr Polski we Wrocławiu // Polska

Tęczowa Trybuna 2012 jest projektem teatralno-społecznym, podejmującym temat demokratyzacji życia publicznego i przestrzeni publicznej w Polsce. Powstające w polskich miastach stadiony, na których odbędą się mecze Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej w 2012 roku, posłużą autorom projektu jako pole dyskusji o – z jednej strony – komercjalizacji przestrzeni publicznych; z drugiej strony o dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, status majątkowy etc.

Bezpośrednim impulsem do stworzenia spektaklu była powstała w sierpniu 2010 roku inicjatywa www.teczowatrybuna2012.pl. Stronę założył Pierwszy Gejowski Fanklub Polskiej Reprezentacji Narodowej w Piłce Nożnej. W ten sposób kibice-geje walczą o akceptację ich tożsamości oraz społeczne uprawomocnienie założonego przez nich stowarzyszenia. Na stronie znajdują się postulaty stowarzyszenia – zapewnienie bezpieczeństwa gejom kibicom na stadionach w czasie rozgrywek ME2012 oraz meczów ligowych dzięki stworzeniu sektorów, czyli tęczowych trybun, na polskich stadionach. Stowarzyszenie TT2012 wysyła listy i petycje do osób odpowiedzialnych za organizację ME2012, szuka poparcia w mediach dla swojej idei i co najważniejsze, skupia nowych członków. Scenariusz spektaklu Tęczowa Trybuna 2012 oparty jest na losach akcji rozpoczętej przez stronę www.teczowatrybuna2012.pl, fikcji literackiej, działalności podobnych ruchów emancypacyjnych w Europie oraz doniesieniach prasowych na temat homoseksualnych kibiców, piłkarzy i działaczy piłkarskich. 

Monika Strzępka & Paweł Demirski

Duet reżysersko-dramatopisarski (ona, rocznik 1976; on, rocznik 1979), prywatnie także tandem. Czerpiąc z burleski i groteski, opowiadają o współczesnej Polsce – naszej martyrologicznej pysze, omnipotentnych marzeniach, zaściankowości, kompleksach i braku dystansu wobec kapitalizmu. Od 2007 roku stworzyli wspólnie między innymi spektakle: Dziady. Ekshumacja, Był sobie Polak Polak Polak i diabeł, czyli w heroicznych walkach narodu polskiego wszystkie sztachety zostały zużyte, Niech żyje wojna!!! oraz Był sobie Andrzej Andrzej Andrzej i Andrzej. Najczęściej nagradzani artyści młodego pokolenia w 2010 roku: Był sobie Andrzej Andrzej Andrzej i Andrzej został uznany za najlepsze przedstawienie Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia w Krakowie; Niech żyje wojna zdobyła Nagrodę Główną Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Współczesnych R@port w Gdyni; duet zdobył także Paszporty „Polityki” w kategorii Teatr.

 

EU GREEN CARD LOTTERY

Société Réaliste // Francja, Węgry

www.societerealiste.net

www.green-card-lottery-eu.org

Société Réaliste jest paryskim kolektywem powołanym w 2004 roku przez Węgra Ferenca Grófa i Francuza Jeana-Baptiste’a Naudy’ego. Ich działania artystyczne – wystawy, publikacje i konferencje – sytuują się na pograniczu aktywizmu politycznego, eksperymentalnej ekonomii i społecznej inżynierii.

W ramach projektu EU Green Card Lottery Société Réaliste stworzyli trzyczęściowy projekt, na który składają się strona internetowa, kampania promocyjna i instalacja. Strona imituje pasożytnicze strony internetowe Amerykańskiej Loterii Wizowej – ich właściciele wykorzystują potencjalnych emigrantów ekonomicznych, każąc im płacić za samą rejestrację w loterii, mimo iż w rzeczywistości jest ona darmowa. Kampania promocyjna Zielonej Karty UE ma nakłonić ludzi do odwiedzenia strony internetowej projektu, instalacja stanowi zaś fikcyjne biuro loterii. Projekt ma na celu zwrócenie uwagi na problem globalnej emigracji i realną – wydestylowaną z politycznej poprawności i demagogii – analizę polityki emigracyjnej Unii Europejskiej.

Société Réaliste

Kolektyw reprezentowany przez Galerie Martine Aboucaya w Paryżu i galerię Kisterem w Budapeszcie. Swoje prace prezentowali w ramach monograficznych wystaw: ostatnio w 2010 roku Kisterem Gallery w Budapeszcie i w 2009 w galerii Martine’a Aboucaya w Paryżu, a także w Uqba w Berlinie i Hold & Freight w Londynie. Brali także udział w prestiżowych wystawach zbiorowych: w 2010 roku w Biennale w Rennes, w Fondazione Pistoletto we włoskim Biella, w Mŭcsarnok/Kunsthalle w Budapeszcie, w galerii Walter and McBean w San Francisco, w roku 2009 wystawiali prace w ramach Biennale w Stambule oraz Biennale w Lyonie.

EU GREENCARD SPECIMEN

 

PRZYCZYNEK DO ANATOMII ZŁEGO SMAKU

(w ramach wydarzenia zaprezentowane zostaną: POKAZ NAJNOWSZEJ PRACY, RECITAL FORTEPIANOWY ROLANDA ZUGZWANGA ORAZ POCZĘSTUNEK SYMBOLICZNY RYANA BROMLEYA)

Oskar Dawicki // Polska

Jeden z najciekawszych polskich performerów Oskar Dawicki przygotuje na Kongres multisensoryczny projekt stanowiący refleksję na temat współczesnych strategii estetycznych. Głównym bohaterem akcji będą nie tyle artyści (sam Dawicki i jeden z najodważniejszych interpretatorów muzyki Chopina Roland Zugzwang), co Zły Smak.

We współczesnej Europie zajmuje on istotne miejsce, będąc punktem zapalnym dla działań artystów, polityków, intelektualistów, celebrytów. Zły Smak – niejednoznaczny, wielowymiarowy – odpycha i jednocześnie inspiruje, zawstydza i perwersyjnie pociąga. 

Oskar Dawicki

Jest absolwentem malarstwa na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1996), jednak to performans jest główną przestrzenią działań artysty. Jako performer działa indywidualnie, tworząc swoiste one man show, ale też zespołowo jako członek Supergrupy Azorro (wraz z Igorem Krenzem, Wojciechem Niedzielką i Łukaszem Skąpskim). W latach 90. współtworzył grupę Tu Performance. Od 1995 roku występuje w połyskującej niebieskiej marynarce, która stała się jego znakiem rozpoznawczym. Od roku 2000 Dawicki coraz częściej wychodzi poza sztukę performansu, działając także na polu wideo artu, instalacji, fotografii i dokumentacji.

W swoich działaniach posługuje się ironią i absurdem, dyskomfortem i kompromitacją, groteską i tragizmem. Podejmując grę z własną obecnością w sferze publicznej, dotyka tematów tożsamości, istnienia/nieistnienia, bycia artysty wobec widza (Show ontologiczne, O). Żartuje z kapitalistycznych mechanizmów ekonomicznych i marketingowych (10 000 PLN, Budżet Story). Otwarcie wyznaje swoją niechęć do teatru, której dał wyraz w akcji przygotowanej na festiwal baz@rt w Starym Teatrze w Krakowie (2004). Dawicki współpracował m.in. z krakowskimi galeriami Bunkier Sztuki, Zderzak i Galerią Potocka, warszawskimi Raster, CSW Zamek Ujazdowski, Zachętą oraz z Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko; wystawiał także na International Video-Art Biennial Videozone 4 w Tel Awiwie i Manifesta 7 w Bolzano.

 

Organizatorzy:

Narodowy Instytut Audiowizualny

Teatr Polski we Wrocławiu

 

Kuratorka projektu: Agata Siwiak