Elfriede Jelinek – Rechnitz (Anioł Zagłady)

przekład – Monika Muskała

reżyseria – Katarzyna Kalwat

czytali: Anna Ilczuk, Ewa Skibińska, Tomasz Lulek, Adam Szczyszczaj, Andrzej Wilk

Tematem sztuki jest niewyjaśniona do dziś masakra na robotnikach przymusowych w miejscowości Rechnitz w austriackim Burgenlandzie 24 i 25 marca 1945 roku. Autorka w mistrzowskim retorycznym danse macabre pokazuje mechanizmy zakłamywania historii.

Fakty historyczne:
W nocy z 24 na 25 marca 1945 roku po zakończeniu przyjęcia dla lokalnych notabli NSDAP i SS, wydanego przez baronową Margit Batthyány (z domu Thyssen-Bornemisza) i jej męża na ich zamku w Rechnitz, dokonano zabójstwa około 200 (dokładnej liczby nie ustalono) robotników przymusowych (w większości węgierskich Żydów), przetrzymywanych w stodole przyzamkowej. Kazano im się rozebrać, znęcano się nad nimi, na koniec urządzono polowanie. Zostali pochowani w grobach przygotowanych przez grupę robotników, których zabito następnego dnia wieczorem. Zabójcami byli Franz Podezin (szef miejscowej placówki NSDAP i Gestapo) oraz dziewięć innych osób, uczestników przyjęcia na zamku. Grobów do tej pory nie odnaleziono. Jedyny więzień, który cudem przeżył masakrę i po wojnie powrócił z emigracji, by zeznawać podczas śledztwa, został zastrzelony przed miejscowością Rechnitz. Również tej zbrodni nigdy nie udało się wyjaśnić. Goście przyjęcia, podobnie jak mieszkańcy Rechnitz, którzy byli świadkami polowania, nigdy nie zdradzili, co tamtej nocy naprawdę się wydarzyło ani gdzie pochowano 200 ciał. Opieszałe prowadzenie dochodzenia przez władze austriackie w sprawie zbrodni umożliwiło Podezinowi ucieczkę do RPA. Małżonkowie Batthyány nie zostali oskarżeni – baronowa z mężem i z kochankiem przeniosła się do Szwajcarii i tam zmarła w 1989 roku.

Sztuka:
Jelinek nie pokazuje w swojej sztuce bezpośrednio tamtych wydarzeń. Opowiadają o nich i oceniają je posłańcy (np. kurierzy rowerowi). Tyle że każdy opowiada coś innego. Chodzi o sposób relacjonowania historii, przekłamywanie, przeformułowywanie, tuszowanie etc. Odsłaniając kolejne warstwy, które równocześnie zaciemniają poprzednie, Jelinek pokazuje mechanizm obchodzenia się z historią Trzeciej Rzeszy w Austrii. Wprowadzając postacie posłańców, Jelinek nawiązuje do tragedii antycznej, przede wszystkim do Bachantek Eurypidesa. W tytule znajduje się również nawiązanie do słynnego filmu Luisa Buñuela Anioł zagłady, w którym goście nie mogą opuścić przyjęcia, mimo że drzwi są otwarte. Tekst ma postać jednolitego monologu, bez podziału na role. Autorka od kilku lat pozostawia reżyserom opracowanie swoich tekstów.

Katarzyna Kalwat – absolwentka Wydziału Reżyserii Akademii Teatralnej w Warszawie (2011) i psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Współpracowała z Teatrem Dramatycznym m.st. Warszawy im. G. Holoubka, gdzie asystowała Krystianowi Lupie przy realizacji spektakli Persona. Marilyn i Persona. Ciało Simone. Debiutowała miniaturą sceniczną Sen nocy letniej, prezentowaną na XIII Festiwalu Szekspirowskim w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. Dotychczas zrealizowała m.in. Himmelweg. Drogę do nieba J. Mayorgi w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie, Rechnitz (Anioł Zagłady) E. Jelinek w ramach projektu „Próby otwarte. Dramaty Nowe” w Teatrze Nowym im. T. Łomnickiego w Poznaniu, Królową ciast B. Pintera w Teatrze im. S. Jaracza w Olsztynie na Międzynarodowy Festiwal Demoludy oraz Zażynki A. Wakulik w Teatrze Polskim w Poznaniu. Dramat otrzymał nagrodę krytyki podczas tegorocznej edycji „Metafor Rzeczywistości”.

Monika Muskała – tłumaczka, dramatopisarka. Od roku 1993 mieszka w Austrii (Wiedeń i Salzburg). Ukończyła germanistykę na Uniwersytecie Wrocławskim. Była stypendystką DAAD (Frankfurt nad Menem), Franz-Werfel-Stipendium (Wiedeń) i Homines Urbani (Willa Decjusza, Kraków). W latach 1997–2000 stale współpracowała z „Gazetą Wyborczą” i polską sekcją BBC jako korespondentka z Austrii. Tłumaczy głównie współczesną dramaturgię niemieckojęzyczną, m.in. sztuki Wernera Schwaba, Thomasa Bernharda, Heinera Müllera i Elfriede Jelinek, ale też klasykę, m.in. Friedricha Schillera, Franka Wedekinda i Ödöna von Horvátha. W roku 2004 opiniowała w jury konkursu dramaturgicznego „Stückemarkt” przy Berliner Theatertreffen. Była dramaturżką polskiej prapremiery nieocenzurowanej wersji Lulu F. Wedekinda (Stary Teatr w Krakowie, reż. Michał Borczuch, 2007) i Kazimierza i Karoliny Ö. von Horvátha (Teatr Polski we Wrocławiu, reż. Jan Klata, 2010). Wspólnie z siostrą Gabrielą napisała pod pseudonimem Amanita Muskaria dwie sztuki teatralne: monodram Podróż do Buenos Aires. Work in Regress i Daily Soup.

 


Powrót

Najnowsze wpisy

Tagi

Archiwa