Akademia 1212 Online: Scena Teatralna – od starożytnej Grecji do Anglii Shakespeare’a

Totus mundus agit histrionem„*


Akademia 1212 Online

Ten tekst przeczytasz w ok. 4 minuty. 
Materiały dodatkowe znajdziesz na dole.

Na początku kwietnia 2020 r. pisaliśmy o tym, jak w historii kształtował się teatr jako rodzaj kulturalnej twórczości i ekspresji. Wpis ilustrowało zdjęcie z czasów starożytnych:

Konstrukcja teatru z okresu greckiego, a następnie rzymskiego był otwartą formą architektoniczną na wolnym powietrzu. W półokrągłej niecce znajdowały się kamienne rzędy – siedziska dla widzów. Na dole niecki mieściła się tzw. orchestra – okrągła przestrzeń przeznaczona dla chóru, a pierwotnie również na występy aktorów (a w teatrze rzymskim, gdzie rola chóru była nieznaczna, zaczęto umieszczać tam miejsca siedzące dla najdostojniejszych widzów). W głębi mieściła się skene – początkowo przestrzeń pełniąca funkcje techniczne (mieściły się tam choćby garderoby), a aktorzy grali na proskenium, czyli dosłownie na przed skene.

Układ przestrzenny starożytnego teatru greckiego

Skomplikowane? Brzmi jak specjalistyczny wywód o nieistotnych detalach – w praktyce funkcjonowanie tych przestrzeni było bardzo prosta. Greccy widzowie siadali na kamiennych rzędach wokół placu przeznaczonego do prezentacji przedstawień. W półkole, bliżej widowni, występował chór. W głębi znajdowała się właściwa przestrzeń przeznaczona do gry. Zbieżność brzmienia używanego w j.polskim słowa scena i starogreckiego skene nie jest przecież przypadkowa. Rzymianie jedynie dokonali modyfikacji pierwotnego zamysłu Greków.

Powrót sztuki teatralnej w renesansowych Włoszech, a następnie elżbietańskiej Anglii oznaczał potrzebę stworzenia od nowa specjalnych przestrzeni do odgrywania spektakli. Z czasem powstały prawdziwe perły architektury.

Teatro Olimpico
Wnętrze Teatro Olimpico (Vicenza) – scena z zastosowaniem de le prospettive – perspektywy, złudzenia optycznego dającego poczucie głębi

Najwspanialsze i najbardziej okazałe to Teatro Olimpico w Vicenzie, z drugiej połowy XVI wieku oraz Teatro Farnese w Parmie, z początku wieku XVII.

W Anglii taką perłą był niewątpliwie The Globe Theather z czasów Shakespeare’a, który niestety nie przerwał do naszych czasów. Doczekał się za to współczesnej rekonstrukcji.

Wspomniane teatry włoskie bazowały na naturalnym, greckim pierwowzorze (półokrągła widownia ), z tą różnicą, że były to pełnoprawne, zamknięte budynki. Wprowadzono również liczne ulepszenia, takie jak de le prospettive – perspektywy w głębi sceny. Choć pamiętajmy, że teatr w ówczesnych Włoszech dalej funkcjonował także na otwartym powietrzu, o czym pisaliśmy przy okazji wpisu o commedii dell’arte. Ciekawym rozwiązanie zastosowali Anglicy, łącząc oba rozwiązania, ustalając nietypową konstrukcję widowni i sceny.

Wnętrze the Globe

Podobnie jak w teatrze greckim, widownia miała, teoretycznie okrągły kształt (balustrady dosłownie „łamały” to wrażenie) – z tą różnicą, że Anglicy postanowili maksymalnie wykorzystać możliwości, stosunkowo małej przestrzeni w gęsto zabudowanym Londynie. Zastosowano dwa wysokie balkony, a widownia „wdzierała” się łukiem niemal na tyły sceny. Widzowie mogli obserwować aktora z wielu kierunków i pod bardzo zróżnicowanym kątem, co jednak utrudniało komfortowy odbiór spektaklu. Pozwalało jednak organizatorom pomieścić więcej widzów, a co za tym idzie, zwiększyć zarobek.

Sama scena miała kształt prostokąta, wyniesionego ponad dolne rzędy.

Niestety oryginalny budynek Globe nie zachował się – spłonął w pożarze w 1613 roku. Został szybko odbudowany, jednak historia znów obeszła się z nim brutalnie. W 1642 roku, w czasie politycznej zawieruchy (zakończy się ona rewolucją i wojną domową) Parlament zawiesił funkcjonowanie wszystkich londyńskich teatrów.

Współczesne wnętrze w zrekonstruowanym the Globe
  • Motto teatru The Globe – „Cały Świat gra (jak) aktor” w znaczeniu: „Cały świat odgrywa rolę”. W powszechnym użyciu w j. polskim funkcjonuje podobna fraza: „cały świat jest teatrem”


Materiały dodatkowe:
  • Zrekonstruowany The Globe w Londynie, widok z drona:
  • Widok 360⁰ z wnętrza Teatro Olimpico:

:
Powrót

Najnowsze wpisy

Tagi

Archiwa